Fase 3 restauratie Sint-Gummaruskerk: demontage, documentatie en stockage gebrandschilderde glas-in-loodramen

De St.-Gummaruskerk werd vanaf het laatste kwart van de 15de eeuw rijkelijk voorzien van glasramen. Deze beglazing werd in 1579 door de woedende beeldenstormers zwaar beschadigd. Toch bleven in Lier, in vergelijking met steden zoals Brugge of Gent, in totaal in vijftien vensters middeleeuwse fragmenten behouden. Dat deze glasramen ontsnapten aan de woede van de kunstvernielers kan verklaard worden omdat de beglazing oorspronkelijk op hoge en moeilijk bereikbare plaatsen zaten.
Hoewel de 15de-eeuwse glasramen in 1862-78 gerestaureerd werden en opnieuw schade opliepen tijdens de Eerste Wereldoorlog worden ze beschouwd als de mooiste middeleeuwse glasramen van België.
In de Lierse Sint-Gummaruskerk kan je zeer treffend de evolutie zien die de glasschilderkunst doormaakte van de tweede helft van de 15de eeuw tot de eerste helft van de 16de eeuw. De gotische glasschilderkunst staat sterk onder invloed van de Vlaamse Primitieven.
De uit te halen glasramen situeren zich in het kerkgedeelte dat deel uitmaakt van de 3de restauratiefase van de Sint-Gummaruskerk met een uitvoeringsperiode van 2008 tot 2011.
Het gaat om de volgende belangrijke en waardevolle glasramen:
Glasraam Vilain-van Immersele, vervaardigd door Rombout Keldermans, 1475-76 (schipraam noordertransept, hoogte 6,02m): voorstelling van Sint-Gummarus en Sint-Rombouts, links en rechts de schenkers met hun patroonheiligen, wapenschilden, gotisch gewelf.
Het raam werd geplaatst in het oude koor en werd bij afbraak in 1512 uitgenomen en in 1515 in het nieuwe koor geplaatst.
Sterke invloed van Dirk Bouts (schoonbroer en stadsgenoot van Rombout Keldermans), afwisselend gebruik van twee overheersende kleuren rood en blauw.
Gerestaureerd in 1863 en 1936.
De vijf 'Koninklijke Glasramen', toegeschreven aan Nicolaas Rombouts (=hofglazenier), 1516-1519 (in absis hoogkoor, hoogte 6,35m).
De drie middenramen werden door keizer Maximiliaan en zijn kleinzoon Karel geschonken bij diens intrede in Lier als hertog van Brabant in januari 1516. De twee buitenste werden door het kapittel en het stadsbestuur uit dankbaarheid toegevoegd.
Bovenaan staan de patroonheiligen, in het midden de vorstelijke personages en onderaan de wapenschilden.
Sterke renaissance-elementen: balusterzuiltjes, kapitelen, guirlandes, festoenen,…
Gerestaureerd in 1625 en 1861. De beschieting van Lier in 1914 bracht belangrijke schade aan (vooral benedenregister), hersteld in 1937.
De drie 'abtsramen', 1535 (oostzijde noordertransept): de Doornenkroning (schenking abt van Tongerlo, hoogte 6,20m), Christus aan het kruis tussen O-L-Vrouw en St-Jan (schenking abt van Villers, hoogte 6m), de Kruisafneming (schenking abt van St-Bernards aan de Schelde te Hemiksem, hoogte 6m)
De drie ramen vertonen een verwantschap qua compositie, stijl, kleur, architecturaal decor en analogie der figuren. Ze zijn gemaakt door dezelfde glazenier Gommarus Loop en naar cartons van ontwerper Goossen van der Weyden (= kleinzoon Rogier van der Weyden). Er is een duidelijke overeenkomst met de Colibranttriptiek eveneens ontworpen door Goossen van der Weyden. Sterk beinvloed door Quinten Metsijs.
In het midden staat de voorstelling, rechts de schenker, onderaan in het midden het wapen met links en rechts de wapenspreuk van de abt en het jaartal.
Mooi voorbeeld van de klassieke Vlaams hoog-renaissance: zie portiek bovenaan met een uitgestrekt landschap met bergen en burchten op de achtergrond.
Praktisch niet beschadigd tijdens de beschieting van 1914, pas gerestaureerd in 1935.
Werkzaamheden:
- uitnemen van alle glaspanelen (via de buitenstelling aan de kerk)
- beschrijven materiaal-technische toestand per glaspaneel (vervuiling, breuken, doublures, hechting picturale laag,….)
- opmaken beknopte historische nota per raamgeheel
- verpakken in houten kisten en plaatsen in stockagerekken
Op basis van deze gegevens wordt het eigenlijke restauratiedossier voor de glasramen opgemaakt. In afwachting van de restauratie wordt helder blank glas in de sponningen geplaatst. Achteraan de kerk krijgt de bezoeker de unieke kans een aantal glaspanelen van dichtbij te bekijken.
Volgens planning schitteren de gerestaureerde glasramen opnieuw vanaf 2012.