Cartoontentoonstelling ‘Zinloos geweld, teken(ingen) des tijds’

De cartoontentoonstelling ‘Zinloos geweld, teken(ingen) des tijds’, is van 13 januari t/m 25 januari 2010 gratis te bezoeken in het Vleeshuis te Lier. Veertig topcartoonisten, striptekenaars en illustratoren leveren de inhoud van deze expo en werkten ook mee aan het gelijknamige cartoonbook (Uitg. Oogachtend) dat de reizende sensibiliseringstentoonstelling vergezelt.
Humor als ‘wapen’
Christian Lapinne, voorzitter vzw Zinloos Geweld: “Wij zijn ervan overtuigd dat humor hét ‘wapen’ is om jong én oud te enthousiasmeren rond een maatschappelijke thema,dat humor het thema bespreekbaar(der) maakt én het denken daarover in beweging kan zetten." De cartoons zijn van: André Nollet, Bart Schoofs, Brecht Evens, Canary Pete, Farida Laan, Flo, Floris Oudshoorn, Fritz Van den Heuvel, Gal, Hanco Kolk, Heirman & Hoet, Herr Seele, Ilah, Jan Bosschaert, Jean Marc Van Tol (Fokke & Sukke), Jeroom, Joep Bertrams, Kamagurka, Kim, Lectrr, Luc Cromheecke, Marc De Bel, Marc Legendre (Biebel), Marc Verhaegen, Marec, Merho (Kiekeboe), Nix, Paul Geerts, Peter de Wit (Sigmund), Pieter De Poortere, Serge Baeken, Stedho, Steve Michiels, Steven De Rie, Steven Dupré, Suske & Wiske, Vero, Willem Ritstier, ZaZa en Simon Spruyt (Zlatan). Vaak zijn het (huis)cartoonisten van kranten en tijdschriften zoals Het Nieuwsblad, De Standaard, HUMO, De Morgen, Goed Gevoel, Gazet Van Antwerpen, Het Laatste Nieuws, De Volkskrant (NL), Het Parool (Nl), Vrij Nederland (Nl), NRC (Nl), Knack, Focus Knack, enz.
Ook uniek cartoonboek
Dezelfde cartoons van de expo zijn ook gebundeld in een boek (i.s.m. Uitgeverij Oogachtend, 80 blzn.) met gelijknamige titel, die op alle expolocaties te koop zijn. Het is niet alleen een uniek collectors item, maar ook een artistiek statement van 40 aanstormende en gevestigde talenten die, over alle grafische grenzen heen, het beste van zichzelf opvisten uit hun archief of speciaal voor dit project nieuw werk maakten. Vaak gaat het om situatiehumor maar ook politieke humor, absurde humor, over relaties en verkeersagressie en onverschilligheid maar ook reflecties op gebeurtenissen. De opbrengst van het boek gaat integraal naar de preventieve campagnes van VZW Zinloos Geweld (www.zinloosgeweld.net).  'Don't judge a book by its cover' luidt het gezegde maar hier mag u dat gebod negeren. De oplage van dit album werd beperkt tot 1.000 exemplaren, waarvan de cover echt gescheurd werd. Het boek is dus zelf slachtoffer van zinloos geweld geworden. Hopelijk stemt dit effect tot nadenken. Even maar, hopen de initiatiefnemers.

Openingstoespraak cartoontentoonstelling “Zinloos geweld” door Els Van Weert

Welkom op de vernissage ‘Zinloos geweld, teken(ingen) des tijds'
Deze tentoonstelling kwam tot stand dankzij een samenwerking tussen de vzw Zinloos geweld en de  Stad Lier, het Liers Cultuur Centrum en de Dienst Welzijn.

De vzw Zinloos geweld is enkele jaren geleden opgericht met als hoofddoel een algemene bewustwording op gang te brengen. Ze doen dat met de realisatie van positief-creatieve projecten die de nadruk leggen op preventie. Dit in de hoop en overtuiging dat bewustwording een eerste stap is in een uiteindelijke mentaliteitswijziging en gedragsverandering.

Als symbool koos de vzw voor de vlinder, een beeldmerk waarmee de meesten onder ons ondertussen wel vertrouwd zijn, denk aan de vlindertegels.
Het is een positief symbool tegen agressie, geweld en onverschilligheid.
Een prachtig maar o zo kwetsbaar dier.

Kwetsbaar en broos als het laagje vernis dat we beschaving noemen.
Wanneer de zaken lopen zoals het zou moeten zijn er doorgaans weinig problemen.
Maar wanneer er ergens een kink in de kabel komt – en dat gebeurt vaker dan je op het eerste moment zou denken – dan  verschijnen er al snel krassen in onze beschermlaag. Bij sommige mensen gebeurt dat gestaag maar zeker. Bij anderen verschijnt er door omstandigheden opeens een diepe kras. En wat er onder die laag vernis allemaal broeit is onvoorspelbaar en meestal niet zo fraai.

Zinloos geweld en respectloos gedrag zijn daar twee voorbeelden van.  
Wanneer we ermee geconfronteerd worden zijn we geschokt. Maar af en toe zondigen we zelf tegen de regels van het fatsoen. Want zinloos geweld begint al bij pesterijen, onnodig harde woorden, onterechte verwijten en scheldtirades zowel thuis als op het werk of onderweg.

Leren aanvoelen wanneer een bepaalde grens wordt overschreden en daar dan op een gepaste manier op reageren is een eerste fase in de strijd tegen zinloos geweld.
Zeker bij jongeren kan mits een goede aanpak het normen- en waardebesef nog bijgestuurd worden. Dat vind ik als schepen van onderwijs – en moeder van drie pubers – een zeer belangrijke overkoepelende taak   van het onderwijs.
Vanzelfsprekend heeft elk huishouden zijn eigen regels en legt elk individu andere accenten. Maar in grote lijnen zijn we het toch eens over de grenzen van het toelaatbare.
Jammer genoeg groeit niet elk kind op in een omgeving waarin het regelmatig  wordt bijgestuurd en gecorrigeerd. Anderen kampen dan weer met te hoge verwachtingen, stress en frustraties.  

Daarom hebben we in de Lierse scholen o.a. het spel Vlinderslag geïntroduceerd. Een uniek informatief spel rond het thema geweld en agressie dat de vzw speciaal liet ontwikkelen voor de doelgroep van de jongeren.  Zij worden op een speelse en actieve manier geconfronteerd met verschillende soorten zichtbaar en onzichtbaar geweld en leren hoe dit bespreekbaar te maken, hun gevoelens te verwoorden en ermee om te gaan.
In samenwerking met de dienst welzijn hebben we er ook voor gezorgd dat de scholen tijdens de lesuren deze tentoonstelling kunnen komen bekijken. Het is voor de leerlingen een amusante uitstap en voor de leerkrachten de ideale kapstok om later in de klas verder te spreken over de problematiek van zinloos geweld.

Maar het onderwerp ligt mij niet alleen als schepen van onderwijs na aan het hart.
Ook tijdens mijn loopbaan in de nationale politiek was het indijken van geweld en het ijveren naar een vreedzamere samenleving steeds een van mijn aandachtspunten.
In het parlement heb ik van in het begin mee gestreden voor het verstrengen van de wapenwet opdat wapens voorgoed verbannen zouden worden uit de huiselijke privésfeer.  Zinloos geweld gebeurt immers vaak in een opwelling, een moment van uitzinnige frustratie. Het is geen goed idee dat er dan wapen in de buurt zouden kunnen zijn.
Maar ook iemand die bewust met zwarte gedachten rondloopt moet absoluut ontmoedigd worden zodat kwaadaardige plannen niet in realiteit kunnen worden omgezet.

Ik heb ook mee het idee gelanceerd voor het oprichten van het  Vlaams Vredesinstituut.
Dat is een onafhankelijke instelling die wetenschappelijk onderzoek voert over vredesvraagstukken en op basis daarvan advies uitbrengt aan het Vlaams Parlement en de Vlaamse Regering. Het instituut informeert de bevolking ook over zijn onderzoeksresultaten en adviezen betreffende vrede en geweldloosheid. Dit alles met als doel een bijdrage te leveren aan de ontwikkeling van een algemene vredescultuur.

Cultuur.
Dat brengt ons bij de eigenlijke aanleiding waarom we hier vanavond zijn.
De vzw Zinloos Geweld vroeg aan zowel enkele  gerenommeerde als jonge Vlaamse en Nederlandse cartoonisten om te werken rond de verschillende gedaantes van zinloos geweld of om geschikte werken op te diepen uit hun archieven.
Het resultaat is een boeiende tentoonstelling met werk van o.a. ZAK, NIX, Ilah alias Cordelia, Kamagurka, Kim, ZAZA en Steve Michiels van Knack.  

Ik ben ervan overtuigd dat cultuur in het algemeen de zeden kan verzachten en verdraagzaamheid en openheid bevordert.
Cartoons in het bijzonder voegen daar de kracht van de humor aan toe.
Bovendien zijn cartoons een directe vorm van communicatie die een breed publiek kunnen bekoren. Het is dus slim bekeken van Zinloos geweld om voor deze vorm van te kiezen om dat het toch hun bedoeling is om met hun acties zoveel mogelijk mensen te bereiken.

Een cartoon heb je misschien wel in één oogopslag bekeken, dat wil nog niet zeggen dat je hem ook meteen juist hebt gelezen. Cartoonisten zijn  intelligente observatoren die vaak een schijnbaar eenvoudige vinger op een meestal complexe wonde leggen. Om een treffende cartoon te kunnen maken moet je over heel wat inhoudelijke en psychologische bagage beschikken. Anders kan je onmogelijk een maatschappelijke situatie vangen in één enkel beeld. Een kritisch beeld, vanuit een geestige invalshoek waarmee je het publiek uitdaagt om een stelling in te nemen. 

Dat maakt van een cartoon een uistekend wapen in de strijd regen zinloos geweld.
Onschuldig doch bikkelhard waar nodig.
Ze dagen ons uit om de dingen eens vanuit een andere, verrassende invalshoek te bekijken waardoor we onze blik op de wereld kunnen verruimen. Humor is de beste sleutel om mensen direct aan te spreken en hun geest open te zetten voor maatschappelijke thema’s.
Initiatieven als deze zijn kleine doch belangrijke stappen in een mentaliteitswijziging, in het bijsturen van een algemene attitude.

Deze cartoontentoonstelling heeft al een hele reis achter de rug langs musea, culturele centra en bibliotheken en we zijn blij dat we Lier aan de lijst mogen toevoegen.
Ik nodig u dan ook graag uit om te genieten van en na te denken over deze lichtvoetige werken over een zwaarbeladen onderwerp.

Veel plezier.
Els Van Weert
Schepen van cultuur.